آشنایی با مفاهیم اکوتوریسم « مؤسسه طبيعت پژوهان زيما

آشنایی با مفاهیم اکوتوریسم

در این صفحه با برخی مفاهیم و اصطلاحات رایج در صنعت اکوتوریسم و گردشگری وابسته به آن آشنا خواهید شد. اصطلاحات همراه با توضیح و لغت لاتین ارایه شده است. دوستان در تصدیق و کامل نمودن توضیحات و مفاهیم می توانند به مؤسسه یاری رسانند و اطلاعات خود را برای ما ایمیل کنند.

 

اکوتوریسم  (طبیعت گردی)

Ecotourism

اکوتوریسم،سفری مسئولانه و بازدید از مناطق طبیعی به منظور برخورداری و احترام به طبیعت با هر گونه ویژگی تاریخی و یا فرهنگی جدید مربوط به آن که به حفظ منطقه کمک کرده و کمترین تأثیر منفی را داشته و از لحاظ اجتماعی- اقتصادی،برای ساکنین منطقه سودآور باشد.حفاظت از محیط زیست،اکوتوریسم را به یک نوع از گردشگری تبدیل کرده که از مشارکت کنندگان می خواهد تا حد امکان با در نظر داشتن اهداف حفاظتی،به مدیریت مناطق حفاظت شده توجه کنند.اکوتوریسم بهترین روشی است که می تواند برای منطقه و ساکنین آن مفید بوده و منجر به حفاظت از طبیعت شود / تعریف ارائه شده در سال ۱۹۹۶ میلادی توسط اتحادیه حفاظت از زمین. نام دیگر این صنعت گردشگری بوم گردی می باشد.

ژئوتوریسم   (گردشگری وابسته به طبیعت)

Geotourism   (Natural based Tourism)

” ژئوتوریسم “  یا توریسم جغرافیایی فرایندی است که با تمرکز بر ظرفیت های بومی، جغرافیایی و زمین شناختی هر منطقه موجب توسعه پایدار گردشگری می شود. ژئوتوریسم با تاکید بر مشخصه های انحصاری هر منطقه سبب سودرسانی گردشگران به آن منطقه می شود.ژئوتوریسم طبق تعریف بخشی از توریسم طبیعت محسوب می شود که هدف آن مشاهده پدیده های زیبا و جذاب زمین شناسی و جغرافیایی است. می توان به دو نمونه غار کتله خور در زنجان و پناهگاه حیات وحش میاناله در مازندران را به عنوان ظرفیت های ژئوتوریسم در ایران نام برد.ژئوتوریسم یا گردشگری زمین شناسی امروزه مخاطبان وسیعی دارد که نه تنها متخصصان و کارشناسان زمین شناسی، بلکه گردشگران عادی و علاقه مند به طبیعت هستند.ژئوتوریسم از علوم مختلف زمین شناسی استفاده می کند و علاقه مندان به طبیعت و پدیده های زمین شناسی را برای بازدید از جاذبه های زمین دعوت می کند.

Geopark ژئو پارک

سازمان علمی فرهنگی یونسکو ژئوپارک را یک محدوده معین جغرافیایی تعریف می کند که شامل چند پدیده خاص و زیبای زمین شناسی است. در این محدوده ممکن است علاوه بر جاذبه های زمین شناسی تعدادی جاذبه های طبیعی، فرهنگیف هنری و تاریخی نیز وجود داشته که بر روی توسعه اقتصادی منطقه اثر گذار خواهد بود. در تعریف دیگر ژئوپارک شامل یک منطقه حفاظت شده ملی است که حداقل دارای یک سایت میراث علوم زمین بوده و از لحاظ علمی نادر بون و زیبایی شناسی آن حائز اهمیت می باشد. مفهوم حفاظت و آموزش و توسعه پایدار میراث علوم زمین در ژئوپارک ها با یکدیگر ترکیب می شود.                                                                         UNESCO Global / Geoprak Network 2006

در ایران می توان به مجموعه جزایر قشم و کیش، رشته کوه های البرز مرکزی، قله آتشفشانی تفتان، کلوت های کویر شهداد و مجموعه پارک ملی کویر به عنوان ژئوپارک های ایران اشاره نمود.

 

 Cycle Tourism        سایکل توریسم(دوچرخه سواری در طبیعت)

سایکل توریسم از لحاظ لغوی از دو کلمه سایکل به معنای دوچرخه و توریسم یا همان گردشگری تشکیل یافته و همانطور که از اسمش پیداست در واقع نوعی از جهانگردی است، با این تفاوت که وسیله نقلیه آن دوچرخه است. معمولا هنگام سفر، وسیله نقلیه است که انسان را جابجا میکند، اما در اینجا خود وسیله نقلیه هم با نیروی انسان جابجا میشود. در این نوع سفرها شرایط آب و هوایی بسیار  اهمیت دارد.

Desert         کویر

اصطلاح کویر از لغت کبیر به معنای بزرگ گرفته شده است. در فرهنگ پهلوی این اصطلاح از لغت کویز که به معنی پیمانه است، آمده.

Wetland         تالاب

تالاب محیطی است که آب عامل اصلی تشکیل دهنده محیط زیست جانوری و گیاهی آن باشد. تالابها معمولا زمانی شکل می گیرند که پهنه آب در سطح زمین یا در نزدیکی سطح باشد. به عبارت دیگر آب کم عمقی پهنه ای از زمین را پوشانده باشد. کنوانسیون جهانی حفاظت از تالا بها این گونه تعریف کرده است : مناطقی پوشیده از مرداب، باتلاق ها، لجن زارها یا آبگیرهای طبیعی و مصنوعی اعم از دائمی و موقت که در آن آبهای شور یا شیرین به صورت راکد یا جاری یافت می شود، از جمله آبگیرهای دریایی که عمق آنها در پایین ترین حد جزر از شش متر تجاوز نکند. ممکن است شامل مناطق ساحلی یا کرانه های مجاور تالابها و جزیرها و یا بخشهایی از آب دریا باشد که در تالاب ها محاط بوده و عمق آنها در پائین ترین حد جزر بیشتر از شش متر نباشد.

National Park    پارک ملی   

مناطق طبیعی به نسبت وسیع و دارای ویژگی های خاص و اهمیت ملی به لحاظ زمین شناسی، بوم شناسی، جغرافیای زیستی و چشم انداز، با هدف حفظ وضعیت زیستی و طبیعی، بهبود جمعیت گونه های جانوری و رویشگاه های گیاهی و همچنین بهره برداری تفریحی به عنوان پارک ملی انتخاب می شود. پارک های ملی محل مناسبی برای فعالیت های آموزشی پژوهشی و گردشگری (اکوتوریسم) به شمار می آیند. به منظور حفاظت بنیادی از تنوع زیستی، ذخایر ژنتیکی، یکپارچگی اکولوژیک و چشم اندازها، فعالیت های مرتبط با بهره برداری های مصرفی و مسکونی در این مناطق مجاز نیست. به همین دلیل برای پارک های ملی پشتوانه قانونی حفاظتی مستحکم تری نسبت به سایر مناطق حفاظت شده پیش بینی شده است.

National Natural Monuments  آثار طبیعی ملی     

پدیده ها یا مجموعه های گیاهی و جانوری به نسبت کوچک، جالب، کم نظیر، استثنایی، غیر متعارف و غیر قابل جایگین که دارای ارزش های حفاظتی علمی تاریخی یا طبیعی باشند، با هدف حفظ و حراست به عنوان اثر طبیعی ملی انتخاب می شوند. اقدامات حفاظتی در این مورد باید تضمین کننده پایداری بهره برداری غیر مصرفی از آنها در طول زمان باشد.

Wildlife Refuges  پناهگاه حیات وحش       

محدوده هایی با زیستگاه های طبیعی نمونه برای جانوران وحشی که به منظور حمایت از جمعیت گونه های جانوری افزایش سطح کیفیت آنها، انتخاب می شوند. کمترین وسعت پناهگاه های حیات وحش باید به حدی باشد که ضمن رفع نیاز گونه های جانوری، پیوستگی و ارتباط متقابل واحدهای آنها را تضمین کند. ای نمناطق محیط های مناسبی برای فعالیت های آموزشی، تحقیقاتی و پژوهشی به ویژه در ارتباط با گونه های جانوری به شمار می آیند. بهره برداری های مصرفی و سازگار و همچنین فعالیت های گردشگری کنترل شده در پناهگاه ها مجاز است.

Protected Areas  منطقه حفاظت شده     

اراضی به نسبت وسیع با ارزش حفاظتی بالا که با هدف حفظ و احیای رویشگاه های گیاهی و زیستگاه های جانوری انتخاب می شوند. مناطق حفاظت شده محیط های مناسبی برای اجرای برنامه های آموزشی و پژوهش های زیست محیطی به شمار می آیند. انجان فعالیت های گردشگری (اکوتوریسم) و بهره برداری مصرفی و اقتصادی متناسب با نواحی هر منطقه و بر اساس طرح جامع مدیریت مناطق، مجاز می باشد.

    کنوانسیون رامسر        Ramsar  

کنوانسیون رامسر قدیمی ترین معاهده بین المللی با تاکید بر حفاظت از طبیعت در جهان است. آغاز آن در دوره دوم فوریه ۱۹۷۱ (۱۳ بهمن ۱۳۴۹) در شهر ایرانی رامسر بوده که کنوانسیون نام خود را از این شهر اقتباس نموده است. کنوانسیون رامسر در سال ۱۹۷۵ میلادی جنبه قانونی یافت. این معهده ۱۲۵ کشور عضو را ملزم به تعیین و حفظ تالاب های با ارزش و تشویق به استفاده خردمندانه از آنها می نماید. حدود ۱۵۰۰ سایت با مساحت کل حدود ۱۵۰۰۰۰۰۰۰ هکتار در حال حاضر در این کنوانسیون به ثبت رسیده است. (آمار مربوط به سال ۲۰۰۶ میلادی).

از جمله تالاب های مهم ایرانی ثبت شده در کنوانسیون رامسر می توان به آلاگل، آلماگل، امیر کلایه، تالاب انزلی، دهانه رودهای گز و حرا، آب بندان های فریدونکنار، تالاب گاوخونی، گمیشان، انتهای جنوبی هامون پوزک، قوریگل، دریاچه ارومیه، دریاچه پریشان و دشت ارژن، شبه جزیره میانکاله و خلیج گرگان، تالاب شادگان، جزیره شیدور و …

تنوع زیستی       Biodiversity

تنوع زیستی بر اساس تعریف کنوانسیون تنوع زیستی به معنای قابلیت تمایز بین ارگانیسم های زنده از هر منبع شامل اکوسیستم های زمینی، دریایی و اکوسیستم های آبزی، همچنین شامل ترکیبات اکولوژی که بخشی از اکوسیستم ها را تشکیل می دهند می باشد وشامل تنوع در داخل گونه ها، بین گونه ها و اکوسیستم ها است. تنوع زیستی ممکن است در سه سطح درنظرگرفته شده باشد : تنوع ژنتیکی، تنوع گونه و تنوع اکوسیستمی.

اکوسیستم       Ecosystem

اکوسیستم اجتماعی از موجودات زنده به همراه محیط غیر زنده محلی اطراف آن است که به عنوان یک سیستم با تبادلات و روابط درون مستقل در نظر گرفته می شود و در آن فرایند هایی از جمله جریان انرژی از طریق سطوح مرتبط با تغدیه و چرخش عناصر و ترکیبات شیمیایی از طریق اجزای زنده و غیر زنده سیستم انجام می شود .

اکوتون       Ecotone

اکوتون مرز بین دو منطقه زیستی است که فرآیندهای مبادله یا رقابت بین تشکل های همجوار در آن صورت می پذیرد. جامعه اکوتونی شامل بسیاری از موجودات زنده جانوری و گیاهی  از هر یک جوامع زیستی متداخل در یکدیگر و خصوصیات آنها  است. به زبانی ساده تر منطقه مرزی دو اکوسیستم یا منطقه زیستی مختلف با یکدیگر را اکوتون می نامند که دارای تنوع زیستی از هر دو منطقه درگیر با هم می باشد.